X
تبلیغات
پرسشگری - شبهه چگونگی ازدواج فرزندان آدم و انتشار نسل حضرت آ

شبهه چگونگی ازدواج فرزندان آدم و انتشار نسل حضرت آدم (1)

 

 

اصل شبهه: برخی بر اساس مبانی عقلی و نقلی شبهه ای را ذکر نموده اند که: از آدم و حوا دو فرزند به نام هابیل و قابیل به وجود آمدند و سلسله نسل از آنها پدید آمد، نسل آدم چگونه انتشار پیدا کرد؟
فرزندان حضرت آدم با چه کسانی ازدواج کرده اند؟ آیا آنان با خواهران خودشان ازدواج کرده اند؟ آیا آنان با همسرانی از جنس ملک یا جن ازدواج کرده اند؟ آیا آنان با انسان های دیگر ازدواج کرده اند؟ اگر با خواهران خود ازدواج کرده باشند با توجه به حرمت ازدواج برادر و خواهر در تمام ادیان و شرایع، چگونه این ازدواج قابل توجیه است؟ آنها می گویند در اسلام ازدواج با محارم حرام است بنابر این انسان چگونه پس از حضرت آدم تكثیر یافته است؟ آنها بیان می دارند که قران منحصر بودن نسل انسان در آدم و حوا، تنها با ازدواج فرزندان آنها با همدیگر را اثبات نموده است. اولین سؤالی كه با این سخن پیش می آید، این است كه این عمل در اسلام و بنا به آنچه كه معروف است در سایر شرایع، حرام و ممنوع بوده است. اگر بگوییم بنا به مصلحتی بوده باز اشكال می شود كه تجویز چنین ازدواجى(ازدواج خواهر و برادر) هم مخالف با فطرت بشر و همچنین، مخالف با شرایع انبیا است كه آن نیز طبق فطرت است، هم چنان كه خداى عز و جل فرموده: " فأقم وجهك للدین حنیفا فطرت الله التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق الله ذلك الدین القیم" « سوره روم آیه 30»، و حاصل مفاد آیه این است كه شرایع الهى همه مطابق با فطرت است و دین پایدار هم دینى است كه چنین باشد.همچنین آنها شبهه وارد نموده اند که اینگونه ازدواج با قوانین طبیعى یعنى قوانینى كه قبل از پیدایش مجتمع صالح در بشر به منظور سعادتش، در انسان ها جارى بوده نمى سازد، زیرا اختلاط و انسى كه در بین افراد یك خانواده برقرار است غریزه شهوت و عشق ورزى و میل غریزى را در بین خواهران و برادران باطل مى كند، و به قول مونتسكیو حقوقدان معروف در كتابش روح القوانین: " علاقه خواهر برادرى غیر از علاقه شهوانى بین زن و مرد است" او می گوید: این عمل مخالف قوانین طبیعی است چرا كه بر اساس قانون طبیعت، اجتماع انسانی برای سعادت او شكل گرفته است ولی آمیزش درون خانواده و منزل غریزة عشق و محبت بین خواهر و برادر را از بین می برد.

عناصر منطقی شبهه:
1- طبق آیات قران قران نسل انسان در آدم و حوا، تنها با ازدواج فرزندان آنها با همدیگر منحصر بوده است.
2- در حالی که این موضوع اولا این عمل در اسلام و بنا به آنچه كه معروف است در سایر شرایع، حرام و ممنوع بوده است و ثانیا بر خلاف فطرت انسانی و قوانین طبیعی است.
3- بنابر این اینکه قرآن فرموده نسل انسان در آدم و حوا، تنها با ازدواج فرزندان آنها با همدیگر منحصر بوده، درست نیست.

پاسخ شبهه:
در كتابهای تاریخی در مورد چگونگی تولید مثل حضرت آدم و حوا ـ علیهما السلام ـ نظرات مختلفی وجود دارد .تناسل طبقة اول انسان، یعنی آدم و همسرش از راه ازدواج بوده است كه نتیجه اش متولد شدن پسران و دخترانی و به عبارت دیگر خواهران و برادرانی گردیده است و در این باره بحثی نیست، بحث در این است كه طبقة دوم بشر یعنی همین خواهران و برادران چگونه و با چه كسانی ازدواج كرده اند؟ آیا ازدواج در بین خود آنان بوده و یا به طریقی دیگر صورت گرفته است؟ كه در این رابطه با توجه به روایات و آراء دانشمندان سه نظریه مطرح می باشد.

1. ازدواج و تناسل فرزندان آدم ـ علیه السلام ـ به این نحو بوده است كه خداوند برای هر یك از پسران و دختران، زوجی از فرشتگان و جنیان آفرید و اولاد آنها با یكدیگر به صورت پسر عمو و دختر عمو در آمدند و تكثیر نسل صورت گرفت. «زراره» به نقل از امام صادق ـ علیه السلام ـ در رد نظر اهل سنت پیرامون ازدواج برادران و خواهران با یكدیگر می گوید: وای بر این گروه كه نظرات آنها نه موافق نظرات فقهای حجاز است و نه مطابق آراء فقیهان عراق. خداوند دو هزار سال قبل از خلقت آدم امر فرمود تا بر لوح محفوظ نقش بندند كه ازدواج برادر و خواهر با یكدیگر از محرمات است پس چگونه است اینگونه نظرات در حالیكه ما هیچ اثری از حلیت این موضوع در كتب آسمانی مثل تورات و زبور و فرقان(قرآن) نمی یابیم براستی كه اینگونه برداشتها چیزی نیست مگر تقویت نظریة مجوسیان.» آنگاه حضرت پیرامون پیدایش نسل آدم و ذریه او اینگونه فرمودند: «آدم ـ علیه السلام ـ در هفتاد بار زایمان حوا ـ علیه السلام ـ صاحب یكصد و چهل دختر و پسر شد(حضرت حوا در هر حمل صاحب دو قلو، یكی پسر و دیگری دختر، می شدند) تا اینكه هابیل به دست برادرش كشته شد. در مرگ او آدم آنقدر بی تابی كرد كه تصمیم گرفت پنجاه سال از نزدیكی با حوا دوری گزیند، بعد از این مدت طولانی خداوند بر آنها عطیه ای بهشتی مرحمت فرمود، عصر روز پنج شنبه حوریه ای سیه چشم بنام« نزلة» از بهشت فرود آمد و به امر خداوند با «شیث» ازدواج نمود و فردای آن روز به هنگام عصر دیگر كنیزكی بهشتی بنام «منزلة» به امر خداوند از بهشت پایین آمده و به ازدواج فرزند دیگر آدم یعنی«یافث» در آمد. از همسر شیث پسری به دنیا آمد و نیز از همسر یافث دختری، و آن هنگام كه آند و به حد بلوغ رسیدند با یكدیگر ازدواج نمودند سلف صالح و برگزیدگان از پیامبران یكی پس از دیگری پا به عرصة وجود نهادند».در حدیث دیگری علامه مجلسی به سند معتبر نقل می كند كه امام باقر ـ علیه السلام ـ فرمودند: «از برای آدم چهار پسر متولد شد، پس خدا به ایشان چهار نفر از حور العین فرستاد، پس هر یك از ایشان را به یكی از پسرهای خود داد، و چون فرزندان از ایشان به دنیا آمد خدا آن حوریان را به آسمان برد، و به این چهار نفر، چهار نفر از جن تزویج كرد و نسل از ایشان به هم رسید، پس هر حملی كه در مردم هست از آدم هست، و هر حسن و جمالی كه هست از حور العین است، و هر بدصورتی و بدخلقی كه هست از جن است. در روایتی دیگر از امام صادق ـ علیه السلام ـ نقل شده است كه: «... هنگامیكه قابیل به سن بلوغ رسید با دختركی از جنس جنیان به نام«جهانه» ازدواج نمود، بعد از آن خداوند هابیل را به آدم بخشید و او با حوریه ای بهشتی به نام«نزله» وصلت نمود».

2. آنها (فرزندان آدم ـ علیه السلام ـ ) با نسل های باقیمانده از نسل های پیشین ازدواج كردند. چرا كه آدم ـ علیه السلام ـ نخستین انسانی نبود كه بر این پهنا گام نهاده، بلكه پیش از او انسانهایی در روی زمین زندگی می كرده اند و منقرض شده اند چیزی كه هست بقایایی از آنها در روی زمین وجود داشت كه به تكثیر نسل كمك می كرد.در كتاب«توحید» صدوق از امام صادق ـ علیه السلام ـ روایتی آورده شده كه در ضمن آن به راوی فرموده: «شاید شما گمان كنید كه خدای عزوجل غیر از شما هیچ بشر دیگری نیافریده، نه چنین نیست بلكه هزار هزار آدم آفریده كه شما از نسل آخرین آدم از آدم ها هستید».و از امام باقر ـ علیه السلام ـ و امام سجاد ـ علیه السلام ـ نیز حدیثی به این معنا نقل شده است.

3. نظریه سوم ناظر به اینست كه: ازدواج آنها با خودشان انجام گرفته و مجوز آن، ضرورت آغاز آفرینش و نبودن همسری دیگر بوده است. از امام سجاد ـ علیه السلام ـ (در گفتگویی كه با مردی قرشی داشته) نقل شده است كه«... هابیل با«لودا» خواهر هم قولوی قابیل ازدواج كرد و«قابیل» با«اقلیما»، همزاد و هم قولوی هابیل.» مرد قرشی گفت اینكه عمل مجوسیان امروز است، حضرت فرمود: «مجوسیان اگر این كار را می كنند و ما آن را باطل می دانیم برای این است كه بعد از تحریم خدا آن را انجام می دهند». و به سند صحیح از امام رضا ـ علیه السلام ـ در جواب اینكه: «نسل آدم چگونه به هم رسید؟ نقل شده كه فرمود: «حوا حامله شد به هابیل و خواهر او در یك شكم، و در شكم دوم به قابیل و خواهر او، پس هابیل را به خواهر قابیل و قابیل را به خواهر هابیل تزویج نمود، و بعد از آن نكاح خواهران حرام شد».
در جمع بندی اقوال باید بگوییم كه علامه مجلسی طرفدار قول اول است و در رابطه با احادیثی كه راجع به قول سوم نقل شده گفته است: «چون این احادیث موافق اهل سنت است، بر تقیه حمل كرده اند». علامه طباطبائی در«المیزان» در تفسیر آیة شریفة«و بث منهما رجالا كثیرا و نساء» (نساء/1) به شدت طرفدار قول سوم است .و می نویسد: «از ظاهر اطلاق آیه شریفه بر می آید كه در انتشار نسل بشر غیر از آدم و همسرش هیچ كس دیگری دخالت نداشته، نه هیچ زنی از غیر بشر دخالت داشته، و نه هیچ مردی، چون قرآن كریم در انتشار این نسل تنها آدم و حوا را مبدأ دانسته و اگر غیر آدم و حوا مردی یا زنی از غیر بشر دخالت می داشت، می فرمود: « و بث منهما و من غیرهما» و یا عبارتی دیگر نظیر این را می آورد تا بفهماند كه غیر از آدم و حوا موجودی دیگر نیز دخالت داشته است.

چگونی انتشار نسل حضرت آدم از نظر روایات
در كتاب خصال از امام باقر ع روایت كرده كه فرمود: خداى عز و جل در همین زمین از روزى كه آن را آفریده، هفت عالم خلق كرده (و سپس بر چیده) و هیچیك از آن عوالم از نسل آدم ابو البشر نبودند و خداى تعالى همه آنها را از پوسته روى زمین آفرید و نسلى را بعد از نسل دیگر ایجاد كرد و براى هر یك عالمى بعد از عالم دیگر پدید آورد تا در آخر آدم ابو البشر را بیافرید و ذریه اش را از او منشعب ساخت .و در نهج البیان شیبانى از عمرو بن ابى المقدام از پدرش ابى المقدام روایت آورده كه گفت: من از امام ابى جعفر ع پرسیدم: خداى عز و جل حوا را از چه آفرید؟ فرمود: این مردم در این باره چه مى گویند؟ عرضه داشتم: مى گویند او را از دنده اى از دنده هاى آدم آفرید، فرمود: دروغ مى گویند، مگر خدا عاجز بود كه او را از غیر دنده آدم خلق كند؟ عرضه داشتم: فدایت شوم پس او را از چه آفرید؟ فرمود: پدرم از پدران بزرگوارش نقل كرده كه گفتند: رسول خدا (ص) فرمود: خداى تبارك و تعالى قبضه اى (مشتى) از گل را قبضه كرد و آن را با دست راست خود مخلوط نمود (كه البته هر دو دست او راست است) و آن گاه آدم را از آن گل آفرید و مقدارى زیاد آمد حوا را از آن زیادى خلق كرد.نظیر این روایت را مرحوم صدوق از عمر و نامبرده نقل كرده و در این میان روایاتى دیگر نیز هست كه دلالت دارد بر اینكه حوا را از پشت آدم یعنى از كوتاهترین ضلع او (كه سمت چپ او است) خلق كرده و همچنین در تورات در فصل دوم از سفر تكوین چنین آمده، لیكن هر چند چنین چیزى فى نفسه مستلزم محال عقلى نیست، اما آیات كریمه قرآن از چیزى كه بر آن دلالت كند خالى است.
و در احتجاج از امام سجاد ع آمده كه در حدیثى و گفتگویى كه با مردى قرشى داشته سخن بدینجا رسانده كه: " هابیل"، با" لوزا" خواهر همزاى" قابیل" ازدواج كرد و" قابیل" با" اقلیما"، همزاى هابیل، راوى مى گوید: مرد قرشى پرسید: آیا هابیل و قابیل خواهران خود را حامله كردند؟ فرمود: آرى، مرد عرضه داشت: اینكه عمل مجوسیان امروز است، راوى مى گوید: حضرت فرمود: مجوسیان اگر این كار را مى كنند و ما آن را باطل مى دانیم براى این است كه بعد از تحریم خدا آن را انجام مى دهند، آن گاه اضافه نمود: منكر این مطلب نباش براى اینكه درستى این عمل در آن روز و نادرستیش در امروز حكم خدا است كه چنین جارى شده، مگر خداى تعالى همسر آدم را از خود او خلق نكرد؟ در عین حال مى بینیم كه او را بر وى حلال نمود، پس این حكم شریعت آن روز فرزندان آدم و خاص آنان بوده و بعدها خداى تعالى حكم حرمتش را نازل فرمود .مطلبى كه در این حدیث آمده موافق با ظاهر قرآن كریم و هم موافق با اعتبار عقلى است، ولى در این میان روایات دیگرى است كه معارض با آن است و دلالت دارد بر اینكه اولاد آدم با افرادى از جن و حور كه برایشان نازل شدند ازدواج كردند، (و این روایات با اعتبار عقلى درست در نمى آید، زیرا خلقت جن و حوریان بهشتى مادى نیست و غیر مادى نمى تواند فرزند مادى بزاید) و خواننده محترم از آنچه گذشت حق مطلب را دریافت نمود.

چگونی انتشار نسل حضرت آدم از نظر آیات
از این که نسل حضرت آدم و حوا چگونه انتشار یافته است اقوال متعددی وجود دارند که شاخصه این اقوال آن است که با ظاهر قرآن کریم سازگار نیستند. قرآن کریم در سوره مبارکه نساء آیه اول می فرماید: « یا أیها الناس اتقوا ربكم الذی خلقكم من نفس واحدة و خلق منها زوجها و بث منهما رجالا كثیرا و نساء و اتقوا الله الذی تسائلون به و الأرحام إن الله كان علیكم رقیبا » ترجمه: اى مردم بترسید از پروردگار خود، آن خدایى كه همه شما را از یك تن بیافرید و هم از آن جفت او را خلق كرد و از آن دو تن خلقى بسیار در اطراف عالم از مرد و زن بر انگیخت و بترسید از آن خدایى كه به نام او از یكدیگر مسئلت و درخواست مى كنید (خدا را در نظر آرید) و در باره ارحام كوتاهى مكنید كه همانا خدا مراقب اعمال شما است (سوره نساء، آیه 1). می بینیم در این آیه جز حضرت آدم و حوا(همسر او) عنصر دیگری را در خلقت آدمیان دخالت نداده است و تأکید دارد که تنها از این دو زنان و مردان فراوانی را خلق کرده است .و همینطور در آیه 27 سوره اعراف فرماید: «یا بنی آدم لا یفتننکم الشیطان کما أخرج أبویکم من» ای فرزندان آدم شیطان شما را نفریبد، آن گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد ( ترجمه مکارم شیرازی ).که باز می بینیم پدر و مادر تمام آدمیان را حضرت آدم و همسر او می داند و عنصر ثالثی را دخیل نمی داند.

طبق آیه اول سوره نساء، خدا پرورش دهنده انسانهاست و هموست كه انسانها را از نسل یك نفر به وجود آورده كه منظور حضرت آدم است و همسر او حوا را هم از او آفرید و از این دو نفر مردان و زنان بسیارى پدید آورد.كیفیت خلقت نوع بشر و تكثیر ذریه آدم و پدید آمدن انسانها از پدران و مادران بهترین وضعیت و حالت در ایجاد نوع بشر است. خداوند با قرار دادن غریزه جنسى در نهاد آدمى و شدت علاقه اى كه به او نسبت به جنس مخالف داده، كارى كرده است كه به طور طبیعى و بدون احتیاج به امر تشریعى نسل بشر در روى زمین باقى مانده است هر چند كه امر تشریعى به ازدواج نیز به صورت استحبابى وجود دارد ولى غریزه جنسى آنچنان نیرومند است كه خود به خود و حتى در میان اقوام وحشى نیز تولید مثل وتكثیر نسل وجود دارد.با توجه به متن قرآن و ظواهر آیات، شكى وجود ندارد كه از دیدگاه قرآن نسل كنونى بشر به یك فرد به نام آدم مى رسد كه خدا او را از خاك آفرید و از روح خود بر او دمید و او نخستین انسان روى زمین است كه بدون پدر و مادر آفریده شده است.

مطلب دیگر اینكه طبق همین آیه، نسل بشر به یك تن مى رسد كه همان آدم است و همسر آدم نیز از او به دنیا آمده. اكنون باید دید كه منظور از این جمله چیست؟ و همسر آدم چگونه از خود آدم پدید آمده است؟ طبق بعضى از روایات، همسر آدم از دنده چپ آدم مخلوق شده و طبق بعضى از روایات دیگر، او پس از خلقت آدم از باقیمانده سرشت آدم آفریده شده است. البته در بعضى از آیات قرآنى هم آمده كه خدا از خود شما همسرانى براى شما آفرید (خلق لكم من انفسكم ازواجا) ولى این آیات مربوط به نسلهاى بعدى است و ناظر به جریان آدم و حوا نیست.اگر در سند روایاتى كه به آنها اشاره شد تردید كنیم، باید بگوییم كه ما از چگونگى خلقت حوا از آدم اطلاعى نداریم و فقط طبق آیه مورد بحث مى دانیم كه حوا نیز از آدم آفریده شده است. و نسل بشر به یك نفر مى رسد كه نام او آدم است.

موضوع دیگرى كه در اینجا قابل بررسى و تأمل است این است كه از این آیه فهمیده مى شود كه نسل بشر از آدم و همسر او ازدیاد پیدا كرده و مردان و زنان بسیارى در روى زمین پراكنده شده اند. در اینجا این سؤال پیش مى آید كه فرزندان بلافصل آدم چگونه و با چه كسانى ازدواج كردند؟ و نسلهاى بعدى چگونه به وجود آمدند؟ از این آیه فهمیده مى شود كه دختران و پسران آدم و حوا با یكدیگر ازدواج كرده اند و ازدواج خواهر و برادر یك حكم تشریعى و قراردادى است و این حكم در آن زمان نیامده بود و بعدها كه نسل آدم تكثیر شد و نیازى به ازدواج خواهر و برادر نبود، این حكم از سوى خدا آمد و این هیچ گونه استبعادى ندارد. زیرا طبق نص صریح قرآن بعضى از ازدواجهاى حرام، قبلا حرام نبوده و در شریعت اسلام حرام شده است مانند جمع كردن میان دو خواهر كه در شریعتهاى قبلى جایز بود و یك مرد مى توانست همزمان با دو خواهر ازدواج كند ولى در شرع اسلام این امر ممنوع شد و ازدواج با خواهر همسر حرام اعلام شد.این نشان مى دهد كه حرام بودن ازدواج با بعضى از زنها یك مسأله قراردادى است و ممكن است بعضى از زنها در زمانى حلال باشند و در زمانى طبق مصلحت جدیدى كه پیش مى آید حرام باشند. بنابراین نباید در ازدواج فرزندان آدم با یكدیگر استبعاد كرد. چون ظاهر این آیه همین موضوع را مى رساند. البته در بعضى از روایات آمده كه فرزندان بلافصل آدم با حورى یا جنى ازدواج كردند و در بعضى از روایات آمده كه حوا همیشه دوقلو مى زایید كه یكى از آنها پسر و دیگرى دختر بود. پسر هر شكم با دختر شكم دیگر ازدواج مى كرد و شاید هم فرزندان آدم با بازماندگان انسانهاى پیشین ازدواج كردند چون طبق یك نظریه، آدم نخستین انسان در روى زمین نبود بلكه پیش از او هم انواع مشابهى از انسانها در روى زمین زندگى مى كردند كه به تدریج نسل آنها قطع شد و خدا آدم را از خاك آفرید.

منابع:

تفسير نمونه، تهران، ج 3، ص 280-282

جعفر سبحاني، منشور جاويد، ج 11، ص 111، ج 4 ص 198

ترجمه تفسير الميزان ج 4، ص 229- 239، ج 16 ص 399

4- پاسخ به پرسش های مذهبی، نویسنده: مکارم شیرازی - ناصر و سبحانی- جعفر، ص 454